Annelies Verbeke herinnert...

Wat Herman Franke betreft, zal ik het mezelf altijd kwalijk blijven nemen dat ik hem zonder een woord heb laten gaan. Ik had maanden geleden nochtans vernomen dat het met zijn gezondheid ‘helemaal niet goed’ ging. Voor ik contact met hem zou opnemen, zou ik echter Uit het niets lezen, het boek waaruit hij voorlas toen we elkaar in 2008 tijdens de Saint-Amour tournee ontmoetten.  

Echt goed hebben we elkaar niet gekend, maar drie weken samen touren, schept een band. We praatten over Musil, favoriete filosofen, leven en liefde. Tussendoor werkte hij als een bezetene aan het tweede deel van Voorbij ik en waargebeurd, soms ging hij een paar uur tikken in zijn kleedkamer. Hij repte met geen woord over ziektes en diagnoses. Hij noemde me sterk en mailde me troostende woorden op het juiste moment. Ik vond hem een bijzonder mens, iemand die de vakjes wist te ontglippen en net daarom vertrouwen opwekte.

Hij heeft de Saint-Amourbende nog uitgenodigd, bij het verschijnen van dat boek waaraan hij tikte. Toen wist hij het misschien al, van die eindspurt. Wij niet. Wij wilden graag komen, maar hadden volle agenda’s en Amsterdam was niet bij de deur.

Enkele dagen geleden las ik Uit het niets dan eindelijk. Nooit eerder werd ik over de dood toegesproken door een auteur die ik bij leven had gekend, in een boek met op de eerste bladzijde een mooie opdracht, in zijn handschrift, met daaronder een datum die voorbij is. Het lezen was een wonderlijke ervaring, triest en mooi. Hoe talrijker de doden die ik ken, hoe moeilijker ik mezelf ervan kan overtuigen dat die mensen weg zijn. In het geval van een overleden schrijver die een cocktail van herinneringen en gedachten over je hersenen uitgiet, is de gewaarwording dat hij er nog is, heel hevig. Met potlood duidde ik passages aan die mij aangrepen, en ik betrapte mezelf erop, dat ik de bladzijden zo hield dat hij – vanuit het niets - kon zien welke dat waren. Hoewel dit vreemde gedrag mogelijk ook met het sussen van mijn eigen geweten had te maken, heeft het lezen van dit boek in deze omstandigheden, mij meer gewonnen voor de bewering dat wie schrijft blijft. Hoeveel hedendaagse schrijvers er over vijfhonderd jaar nog zullen worden gelezen is daarbij geen relevante vraag. Het gaat erom dat Herman Franke er nu nog is, en dat we kunnen lezen wat hij belangrijk vindt. 

Dit column van Annelies Verbeke was te lezen in het NRC Handelsblad van 1 september 2010.