? Herman Franke - Herman Franke
Herman Franke (1948-2010)

   

  

  

In zijn woning in Amsterdam overleed op 14 augustus de schrijver Herman Franke (1948-2010). Hij leed al enige tijd aan prostaatkanker. Tot op het laatst werkte hij aan Traag licht, het derde deel van zijn ‘doorlopende roman’ VOORBIJ IK EN WAARGEBEURD (VIEW). Zijn ziekte noodzaakte hem van dit derde deel een slotdeel te maken.


Herman Franke was een man van woorden, maar ook van daden. Toen hij het schrijverschap allengs sterker als roeping begon te ervaren, nam hij begin jaren negentig radicaal afscheid van een veelbelovende loopbaan als criminoloog. Zijn imposante proefschrift over de geschiedenis van de gevangenis in Nederland bewerkte hij tot een publieksversie (De macht van het lijden, 1996). Van ambitie en onverschrokkenheid getuigde hij ook toen hij na grote, veelstemmige romans als De verbeelding (AKO Literatuurprijs 1998) en Wolfstonen (een profetische roman, verscheen in het hart van het Pim Fortuyn-tijdperk, 2003), naar een vorm zocht waarin hij zich niet meer gebonden hoefde te voelen aan traditionele literaire vormen of grenzen. Hij vond die vorm in de doorlopende roman VOORBIJ IK EN WAARGEBEURD.


Zijn literaire meesterschap toonde hij tevens in het ultrakorte verhaal (Notulen, 2004), in essays (De tuinman en de dood van Diana, 1999) en in columns over schrijven en lezen (Waarom vrouwen betere lezers zijn, 2004).


Zijn laatste roman Traag licht (VIEW deel 3) zal in oktober van dit jaar verschijnen. In overleg met de auteur werd bovendien besloten tot een postume uitgave van een royale keuze uit al zijn artikelen en essays, een monumentaal boek dat Frankes unieke positie als onafhankelijk, strijdbaar denker krachtig zal onderstrepen. Deze uitgave zal naar verwachting najaar 2011 leverbaar zijn. Voor meer achtergrond zie ook het Herman Franke-themanummer van De Gids, juli 2010.  

 

              Juryrapport Beste Groninger Boek 

Hoe ziet het beste Groninger fictieboek eruit? Het is niet eenvoudig om goede fictie (c.q. goede literatuur, goede literaire thrillers, goede poëzie en goede jeugdliteratuur) in abstracto te beschrijven. Men zegt wel dat goede literatuur zich onderscheidt door een mooie stijl en ons een andere kijk op de wereld biedt. Echte poëzie zou universeel moeten zijn, autonoom en zuiver literair. Een literaire thriller moet boeien, met een uitgewerkte karaktertekening en een krachtig plot. Goede fictie moet dus onweerstaanbaar zijn en tegelijkertijd de mogelijkheid bieden om meerdere betekenislagen, engagement of een prachtige thematiek te ontdekken. Dit zijn allemaal criteria waarop fictie beoordeeld kan worden, ze zijn allemaal verschillend en soms zelfs tegenstrijdig, én, nog lastiger, zo zijn er nog oneindig veel meer criteria.

 Misschien is het eenvoudiger om de zaak om te draaien: wat voor boek willen wij dat de lezer leest als hij of zij het Beste Groninger fictieboek van 2008-2009 ter hand neemt?

Dat boek is: het prachtige en wervelende boek van een Groningse auteur, over een geboren Groninger: Zoek op Liefde van Herman Franke, uitgegeven door uitgeverij Podium en verschenen in 2008.

n het begin van de roman zegt de ik-figuur: ‘Maar laat ik me eerst even voorstellen. Een naam heb ik niet, want hoe ik heet doet er niet toe. Ze noemen me ik, op mijn verzoek. Ik ben een geboren portretschrijver en een geboren Groninger. (…) Verder ben ik wat in mijn bloed zit, wat ik heb meegemaakt, wat ik heb gedacht, wat ik heb gevoeld, wat ik heb verzonnen, wat ik heb geschreven, wat ik me voor kan stellen, wat ik vrees, wat ik verlang en wat ik heb waargenomen, ’(…). En dat is niet teveel gezegd.

De roman is het tweede deel uit de doorlopende roman ‘Voorbij ik en waargebeurd’. Zo’n cyclus kan de indruk wekken dat het om een vorm van autobiografisch proza zal gaan. Uit dit citaat blijkt echter al dat niets minder waar is. De ik-figuur is een gecomponeerde constructie. In de roman wordt een driedimensionaal mozaïek opgebouwd van jeugdherinneringen, anekdotes, werkelijk lijkende werkelijkheden, erotische ervaringen, portretten, mijmeringen, verhalen, queestes en , belangrijk, de wijsheden in de kalme Nedersaksische poëzie van de moeder van de ik-figuur.

Twee belangrijke verhaallijnen worden gevormd door de zoektocht naar het antwoord op de vraag wat het ergste is wat je tegen iemand kunt zeggen en de zoektocht naar de zinnelijke schone dame op de oude stereofoto.

Daaromheen dwarrelen allerlei andere vertellingen en het ene verhaal lokt het andere uit. In de roman wordt daar ook expliciet aan gerefereerd als de ik-verteller verzucht: ‘ik wil zoveel verhalen tegelijk vertellen dat ik er nerveus van word’.

Franke weet vaak in een paar zinnen een complete wereld op te roepen, zoals van de Groningse Surinaamse superbokser ‘Baby’ Cooper, maar ook de zieleroerselen van een dienstmeisje, of het hallucinerende spiegelpaleis met de levenloze poppen waarin de ik-verteller zichzelf ziet verdwijnen. Meer dan eens ontsporen deze verhalen en vervagen de grenzen tussen vertelwerkelijkheid en fantasie. De semi-autobiografische zoektocht van de ik-verteller ontaardt in, zoals dat in de roman zelf ook zo mooi verwoord wordt: ‘een groepsportret zonder lijst’. Franke is een meeslepend en overtuigend verteller, die ons schijnbaar losjes associërend door het leven van de ik-verteller voert, maar bij nader inzien, de regie strak in handen heeft.

Franke laat ons middels de ik-verteller, zijn unieke, persoonlijke herinneringen, zijn plechtige voornemens en zijn zoektochten, uiteindelijk de diepere drijfveren van de mens zien. Want al die verschillende verhalen en vervluchtigende herinneringen gaan over de liefde, de allesverterende liefde, de nutteloze liefde, de verloren liefde; liefde in al haar facetten. Een boek dat, verankerd in het Groningse, een universele zoektocht naar de liefde beschrijft; dat bieden we u graag aan als het beste Groninger fictieboek 2008-2009, Zoek op Liefde van Herman Franke. 

    

Uitgereikt op zaterdag 31 oktober tijdens de literaire manifestatie Het Grote Gebeuren in Groningen, Openbare Bibliotheek.

Juryleden: Sandra van Voorst (docent Faculteit der Letteren, RUG), Daan Nijman (boekhandelaar en literatuurpromotor) en Louis Stiller (journalist, schrijver, hoofdredacteur en uitgever)